Vuk Bačanović: MUP RS i konačno rješenje studentskog pitanja

Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske obogatilo je pravnu nauku otkrićem da se javna bezbjednost najefikasnije održava tako što se građanima zabrani korištenje prava koja policija nije naročito raspoložena da štiti. Nakon iscrpne operativne obrade komentara na društvenim mrežama, konsultacija sa nezadovoljnim građanstvom i, pretpostavljamo, pribavljanja stručnog mišljenja nekoliko navijačkih grupa, ustanovljeno je da potencijalne žrtve nasilja predstavljaju znatno ozbiljniju bezbjednosnu prijetnju od potencijalnih nasilnika. Time je policijska nauka konačno dostigla nivo na kojem se, radi sprečavanja provalnih krađa, preventivno hapse vlasnici stanova.

Rješenjem od 9. oktobra 2026. godine Policijska uprava Banja Luka spriječila je održavanje skupa „Mladi kao učesnici u društvenim tokovima“, zakazanog za 11. oktobar, pošto je blagovremeno ustanovljeno da bi se na njemu moglo pojaviti između pedeset i stotinu mladih ljudi, koji bi, prema vlastitom priznanju koje ledi krv u žilama, razgovarali sa građanima, dijelili promotivni materijal i, kao naročito drzak oblik protivustavne djelatnosti, održali tribinu. U pitanju je, dakle, bila organizovana namjera da se javni prostor upotrijebi za javnu raspravu, što je nadležne organe, sasvim razumljivo, zateklo bez odgovarajuće bezbjednosne pripreme.
U obrazloženju rješenja, sastavljenom s intelektualnom temeljitošću opštinskog referenta koji je upravo razotkrio međunarodnu zavjeru protiv protivpožarnog aparata, mobilisani su svi ugroženi subjekti javnog poretka: bolnice, osnovne škole, dječiji vrtići, zaštićeni parkovi, spomenici kulture, saobraćajnice i objekti od posebnog značaja. Iz tako iscrpnog popisa proizlazi da su studenti, pod izgovorom javne tribine, namjeravali blokirati porodilište, prekinuti operaciju slijepog crijeva, ideološki prevaspitavati bebe u jaslicama, izvršiti diverziju na spomeniku kulture i, kao konačni čin revolucionarnog prevrata, protivpravno preći ulicu na crvenom svjetlu, nakon što su 90-godišnju baba Ljubinku odbili prevesti preko iste samo zato što je Srpkinja.

Nesrećnim sticajem administrativnih okolnosti, organizatori su ipak pristali da skup premjeste u park „Mladen Stojanović“, upravo na lokaciju koju je grad propisao za javna okupljanja, čime su policiju lišili dragocjene mogućnosti da demokratiju zabrani iz urbanističkih razloga. Kako se lokacija krvoločnog neprijatelja pokazala zakonski besprijekornim, valjalo je hitno utvrditi njegovu ideološku nepodobnost. Time je postupak konačno oslobođen suvišnih pravnih formalnosti i uzdignut na nivo mogućnosti protesta Jevreja protiv deportacije u koncentracione logore kasnih tridesetih godina prošloga vijeka: građaninu se više ne zabranjuje okupljanje zbog onoga što namjerava učiniti, nego zbog onoga što bi o njemu mogla pomisliti rulja kojoj je vlast prethodno objasnila šta treba da misli.

Preostaje još samo da se u službeni rječnik vrati „narodni neprijatelj“, premda je i to suvišna formalnost: Dodikovoj policiji, prema svemu sudeći, nedostaju još samo smeđe košulje. Posao za koji su one izmišljene već je naučila da obavlja u postojećoj.

Policijska uprava Banja Luka, nakon iscrpnog istraživanja društvenih mreža i konsultacija sa, kako sama navodi, građanima, studentima Republike Srpske i organizovanim grupama među kojima se naročito ističu navijači, došla je do saznanja da stanovništvo pokazuje izvjesnu uznemirenost zbog najavljenog dolaska studenata iz Srbije. Uznemirenost je, prema službenom nalazu, posljedica uvjerenja da pomenuti studenti Republiku Srpsku i njen narod smatraju genocidnim, zbog čega im se osporava pravo da na njenu teritoriju unesu vlastite glave, naročito ukoliko postoji osnovana sumnja da bi im ih neko mogao razbiti. Policija je, dakle, operativnim radom ustanovila da izvjesni ljudi o drugim ljudima misle izvjesne stvari, na osnovu čega je zaključila da ove druge valja ukloniti iz vidokruga prvih. Time je nauka o javnoj bezbjednosti obogaćena metodom zaštite građana od posljedica tuđe gluposti tako što se građanima zabrani prisustvo na mjestu na kojem bi glupost mogla postati nasilna.

Cijela konstrukcija, međutim, pati od jedne neprijatne činjenične anomalije, kakve se u ozbiljnim policijskim državama obično otklanjaju prije nego što dospiju u službenu dokumentaciju: ne postoji javno potvrđen dokaz da su studenti iz Srbije koji dolaze u Banjaluku, Studentska lista kao organizovana politička opcija ili svi studenti iz Srbije srpski narod Republike Srpske proglasili genocidnim. Nema odgovarajućeg transparenta, nema takve zvanične izjave, nema čak ni pristojno falsifikovanog zapisnika sa studentskog plenuma na kojem je takva odluka donijeta. Postoje samo tvrdnje da je neko nešto rekao, koje su, zahvaljujući višestepenoj obradi u partijskom propagandnom aparatu, nakon što su objavljene u beogradskim tabloidima, stekle status činjenica čije bi osporavanje moglo dodatno uznemiriti one koji su ih izmislili.

Na skupu u Novom Pazaru bio je, doduše istaknut jedan jedini transparent, sprejom ispisani čaršaf, o Srebrenici i Ratku Mladiću, koji je, zamislite te drskosti, bio negtivno toniran prema oficiru komandno odgovornom za smrt više hiljada nevinih ljudi. Da bi se iz tih konkretnih tvrdnji izvelo da su Srbi kolektivno proglašeni genocidnim, neophodan je intelektualni postupak uporediv s dokazivanjem da su svi stanovnici Banjaluke serijske ubice zato što je u gradu nekada počinjeno ubistvo. Doduše, u Banjaluci su počinjena mnoga ubistva koja Dodikova policija nikada nije rasvijetlila, ali ko bi se sada zamarao tim tričarijama.

U Dodikovom propagandnom kombinatu, međutim, operacija prostačkog uopštavanja predstavlja redovan proizvodni postupak. U mašinu se ubace dvije određene tvrdnje, ukloni im se predmet, promijeni značenje, dopiše kolektivni subjekat i na izlaznoj traci dobije optužba koju niko nije izgovorio. Tako proizvedena uvreda potom se evidentira kao uzrok opravdanog narodnog gnjeva, gnjev kao moguća najava fizičkog obračuna, a fizički obračun kao razlog da se zabrani okupljanje njegovim potencijalnim žrtvama. Čitav postupak ima besprekoran administrativni redoslijed: prvo se izmisli neprijatelj, zatim organizuje njegova omraženost, pa se naposljetku, u ime zaštite javnog reda, ograniče njegova prava.
Naročitu pažnju zaslužuje policijsko otkriće da bi se na mjestu okupljanja mogle pojaviti navijačke i druge organizovane grupe, čiji bi pripadnici, nezadovoljni političkim uvjerenjima studenata, mogli pribjeći fizičkom nasilju. U pravno uređenoj državi takvo saznanje predstavljalo bi razlog da se potencijalni nasilnici stave pod odgovarajući nadzor, a mirnim građanima obezbijedi zaštita. U Republici Srpskoj, međutim, nasilnik je unaprijeđen u svojevrsnog pomoćnog zakonodavca, čija se spremnost da nekome razbije glavu tretira kao mjerodavno mišljenje o granicama ustavnih sloboda. Dovoljno je, dakle, da nekoliko politički podobnih kabadahija izrazi namjeru da nekoga premlati, pa da policija, uvažavajući njihovu zabrinutost za javni poredak, preventivno suspenduje prava onih koje su namjeravali premlatiti. Za potpunu institucionalnu rekonstrukciju tridesetih godina prošlog vijeka nedostaje još samo da se navijačkim grupama dodijeli status zainteresovane stranke u upravnom postupku, sa pravom žalbe ukoliko policija nekome, protivno njihovoj volji, dozvoli da govori.

Uostalom, možda je nepravedno od policije Republike Srpske očekivati da štiti građanske slobode kada joj niko iz nadležnog partijskog komiteta nije objasnio čemu one služe. U sistemu u kojem se otadžbina brani od vlastitih građana, a nacionalno dostojanstvo od izjava koje niko nije dao, zabrana studentskog okupljanja predstavlja tek rutinski doprinos državotvornoj djelatnosti. Ali istorija nas uči da fašistička diktatura ne počinje nužno marševima, zastavama i smeđim košuljama, nego mnogo bezazlenije: kada državni službenik, između jutarnje kafe i pauze za doručak, potpiše da je nečija sloboda opasna po javni red, a nečija spremnost na nasilje korisna za njegovo očuvanje. Građaninu, razumije se, ostaje pravo žalbe, premda ona ne odlaže izvršenje rješenja. Nastavi li policijska nauka ovim pravcem, jednog će dana porodica, uz smrtni list i pouku o pravnom lijeku, dobiti i uredno ispostavljen račun za metak kojim je pokojnik, radi vlastite bezbjednosti, bio preventivno zaštićen od mogućnosti da ga ubije neko neovlašteno lice.