Kako obnovljena Al Kaida pomaže militantnim napadima u Pakistanu

U maju je eksploziju na policijskom kontrolnom punktu na sjeverozapadu Pakistana pratila žestoka pucnjava u kojoj je poginula 21 osoba. Bio je to jedan u nizu nasilnih incidenata u kojima su militanti koji djeluju iz Afganistana, uz podršku Al Kaide, izvodili napade na ciljeve u susjednom Pakistanu.

Prije četvrt vijeka Sjedinjene Države istjerale su Al Kaidu iz Afganistana u susjedni Pakistan.

Raspršena i ozbiljno oslabljena, teroristička mreža se pregrupirala u pakistanskim plemenskim područjima, uz pomoć i zaštitu Tehrik-e Taliban Pakistana (TTP), grupe osnovane 2007. godine koju uglavnom čine mladi pripadnici plemena pod uticajem afganistanskih talibana.

Sada, kada su afganistanski talibani ponovo na vlasti u Kabulu, veza između TTP-a i Al Kaide jača je nego ikada. Al Kaida je pomogla u oblikovanju strategije TTP-a, njegovih propagandnih aktivnosti i kapaciteta za obuku, omogućivši mu da pojača napade na pakistanske vlasti.

Stare veze, novi ciljevi

Po prvi put je u aprilu medijski ogranak Al Kaide, Al-Sahab Media Foundation, otvoreno izrazio podršku operacijama TTP-a protiv Pakistana.

“Dok je Al Kaida pružala ideološko usmjerenje, obuku i podršku TTP-u tokom njegove pobune protiv Pakistana, ova javna izjava bila je mnogo direktnija”, navodi Tim Ujedinjenih nacija za analitičku podršku i praćenje sankcija u izvještaju objavljenom u avgustu.

Amira Jadoon, profesorica na Univerzitetu Clemson u Južnoj Karolini, rekla je za Radio Slobodna Evropa da se “čini da odnos između Al Kaide i TTP-a ide od praktične podrške na terenu do integracije narativa na najvišem nivou”.

Jedan pakistanski istraživač, koji zbog sigurnosnih razloga nije želio biti imenovan, rekao je za Radio Slobodna Evropa da su veze između Al Kaide i TTP-a danas “duboko ukorijenjene i još snažnije”.

“Arapsko rukovodstvo Al Kaide vjeruje TTP-u više nego bilo kome drugom u regionu”, rekao je istraživač.

Međutim, tačna priroda odnosa između dvije grupe i dalje nije potpuno jasna. Ricardo Alvarez, istraživački konsultant koji prati militantne pokrete u Centralnoj i Južnoj Aziji, rekao je za Radio Slobodna Evropa da od 2020. godine “Al Kaida pokušava prisiliti pakistanske talibane, odnosno TTP, da se raspuste i spoje s Al Kaidom”.

Vjeruje se da afganistanski talibani stoje iza tog nastojanja. Otkako su se vratili na vlast u Kabulu, pružili su utočište brojnim militantnim grupama, uključujući smještaj i novčane naknade.

Talibanske vlasti u Afganistanu izdale su tazkire, lokalne identifikacione dokumente, pripadnicima TTP-a, Al Kaide i s njom povezane organizacije Al Kaida na Indijskom potkontinentu (AQIS), kao i ujgurskim militantima iz Islamskog pokreta Istočnog Turkestana (ETIM), poznatog i kao Turkistanska islamska partija (TIP).

Širenje podrške Al Kaide

Stručnjaci kažu da Al Kaida ne pomaže samo TTP-u, nego je proširila podršku i na druge militantne grupe.

Jedna od njih je Oslobodilačka vojska Beludžistana (BLA), koja je zajedno s TTP-om vodila nasilnu kampanju na sjeveru i jugu Pakistana usmjerenu protiv sigurnosnih institucija te zemlje. Dok se TTP bori za uspostavu šerijatskog sistema po uzoru na talibane, BLA nastoji ostvariti nezavisnost Beludžistana. U augustovskom izvještaju UN-a, pozivajući se na neimenovanu državu članicu, navodi se da Al Kaida obučava borce BLA-a.

U martu 2025. godine BLA je otela voz u jednoj od svojih najodvažnijih operacija u nemirnoj pakistanskoj provinciji Beludžistan, koja graniči s Iranom i Afganistanom. Tokom kasnije akcije spašavanja koju su izvele pakistanske sigurnosne snage poginule su desetine ljudi.

Druga grupa je Ittihad-ul-Mujahideen Pakistan (IMP), džihadistički savez koji djeluje u sjeverozapadnoj provinciji Hajber Pahtunhva, uz granicu s Afganistanom. Prema podacima posmatrača UN-a, AQIS pruža IMP-u obuku i stratešku podršku.

IMP je preuzeo odgovornost za napad na policijski punkt na sjeverozapadu Pakistana u maju, koji je u izvještaju UN-a opisan kao “samoubilački napad i detonacija improvizovane eksplozivne naprave postavljene u vozilu”. U izvještaju se dodaje da “AQIS čini okosnicu” IMP-a.

Iako je Al Kaida proširila podršku i na druge grupe, upravo je djelovanje TTP-a izazvalo najsnažniju reakciju Pakistana. U oktobru 2025. godine TTP je upao u zasjedu pakistanskom vojnom konvoju u blizini afganistanske granice i ubio 11 vojnika.

Nakon tog napada Pakistan je izveo zračne udare preko granice, gađajući Kabul, kao i područja u afganistanskim pograničnim provincijama Host, Paktika i Nangarhar.

Do kraja godine dolazilo je do povremenih graničnih sukoba između talibanskih i pakistanskih graničara, a napetosti između dvije strane ostale su visoke.

Da li je uloga Al Kaide precijenjena?

Neki stručnjaci smatraju da je uloga Al Kaide u ovim napadima prenaglašena.

Abdul Sayed, istraživač džihadističkih grupa u Afganistanu i Pakistanu sa sjedištem u Švedskoj, nazvao je odnos Al Kaide i TTP-a “mitom”.

On je za Radio Slobodna Evropa rekao da je Al Kaida nakon 11. septembra pomogla uspostavljanje džihadističke pobune u Pakistanu mentorirajući lokalne militante, ali da je “njen uticaj značajno opao od 2014. godine”.

Prema njegovim riječima, TTP-u nije potrebna podrška Al Kaide za ostvarivanje vlastitih ciljeva, koji su uglavnom usmjereni na Pakistan.

“Globalna agenda Al Kaide štetna je za ciljeve TTP-a u Pakistanu”, rekao je, dodajući da se TTP od povratka talibana na vlast 2021. godine više puta pokušao distancirati od Al Kaide.

“TTP sada ide drugim putem, a Al Kaida ima vlastiti strateški pravac. Ipak, ideološki gledano, među njima postoji mnogo preklapanja”, rekao je Sayed.

‘Suština je u narativu’

Saradnja je možda najvidljivija na području medija i propagande. U izvještaju UN-a iz decembra 2025. Al Kaida je opisana kao “pružalac usluga” militantnim grupama u Afganistanu kroz obuku, savjete i logističku podršku.

“Konvergencija propagande je najvidljiviji sloj saradnje”, rekla je Jadoon, dodajući da je primjetna promjena u sadržaju koji proizvodi medijski ogranak TTP-a Umar Media otkako ga je 2021. preuzeo bivši lider AQIS-a Chaudhry Muneeb ur Rahman, poznat kao Muneeb Jatt.

“Dublja igra vodi se kroz narativ”, rekla je ona, navodeći da je AQIS domaći rat TTP-a preoblikovao u dio globalne borbe protiv Sjedinjenih Država prikazujući Pakistan kao američkog posrednika.

“Ako se takav narativ učvrsti, kampanja TTP-a služi transnacionalnoj agendi Al Kaide čak i bez ikakve promjene u ponašanju TTP-a”, zaključila je.

Izvor: Radio Slobodna Evropa